Waar hoor ik thuis?

Mijn hele leven ben ik een vreemde eend in de bijt geweest. Niet alleen in de Nederlandse wereld om mij heen, maar ook binnen de Marokkaanse cultuur waaruit ik ben voortgekomen. Alsof ik ergens onderweg ben geboren tussen twee oevers, zonder ooit volledig aan land te komen.

Thuis was de warmte van mijn Marokkaanse opvoeding. De stemmen van familie, het ritme van tradities, het stille gewicht van respect en verbondenheid. Daar lag mijn basis, maar nooit voelde het alsof alles in mij daar volledig tot rust kon komen.

Buiten die muren ademde ik een andere wereld in. De Nederlandse samenleving. Een wereld van vrijheid en ruimte, maar ook van vragen, spiegels en verwachtingen die ik niet altijd kon plaatsen. Ik leerde schakelen tussen twee manieren van leven, twee talen, twee vormen van begrijpen. En in dat schakelen verloor ik soms delen van mezelf.

Ik werd een vreemde eend in de bijt. Niet omdat ik niet wilde horen, maar omdat ik nergens volledig in één vorm paste. In Nederland was ik “de Marokkaan”. Binnen mijn eigen gemeenschap soms “te Nederlands”. Alsof ik steeds een stukje van mezelf moest inleveren om ergens geaccepteerd te worden.

Toen ik in de psychiatrie belandde, voelde ik me tussen de andere patiënten voor het eerst geen vreemde eend. Waar ik mijn leven lang tussen werelden had gestaan, ervoer ik daar iets wat ik nauwelijks kende: thuiskomen. Tijdens de herstelcursus ontdekte ik dat het gevoel van vervreemding dat mij altijd had vergezeld niet verbonden was aan afkomst of cultuur. Ook zij droegen dat gevoel met zich mee, ondanks dat ze volledig Nederlands waren. In Bregje en Marc herkende ik iets wat vertrouwd voelde: een sterk rechtvaardigheidsgevoel, een gevoeligheid voor wat buiten de norm valt en de neiging om op te komen voor wat kwetsbaar is. Daar vond ik geen verschil, maar herkenning. Geen afstand, maar verbondenheid.

Toen we op een keer met z’n drieën naar de herstelcursus reden, zagen we een groot beeld van een eend in een wijk dichtbij de psychiatrische instelling. We waren direct onder de indruk. Er sprak iets uit dat ons raakte. Later stuurde Bregje mij een krantenartikel waaruit bleek dat sommige bewoners niet blij waren met het kunstwerk. Dat maakte onze verbazing alleen maar groter.

Juist uit een gevoel van verbondenheid, en als een vorm van opkomen voor en eren van de eend, zijn we daarna samen naar het beeld gegaan. We poseerden er uitgebreid bij en maakten foto’s. Misschien leek het voor buitenstaanders onbeduidend, maar voor ons voelde het als een erkenning.

Dat gevoel van de vreemde eend in de wijk herkenden wij.

Misschien heb ik daarom jarenlang de verkeerde vraag gesteld. Niet: waar hoor ik thuis? Alsof er ergens een plek bestaat waar ik eindelijk volledig zal passen.

Want de waarheid is dat ik niet tussen twee werelden ben blijven hangen. Ik bén uit beide werelden ontstaan. Mijn Marokkaanse wortels en mijn Nederlandse ervaringen staan niet tegenover elkaar; samen vormen ze wie ik ben. Net zoals mijn ervaringen in de psychiatrie, mijn zoektocht naar herstel en de mensen die ik onderweg ontmoette deel zijn geworden van mijn verhaal.

Ik ben geen halve Nederlander en geen halve Marokkaan. Geen buitenstaander die nog moet bewijzen dat hij erbij hoort. Ik ben het geheel van alles wat ik heb meegemaakt, alles wat ik heb gevoeld en alles wat ik heb leren dragen.

En misschien is dat de les van die eend.

Een vreemde eend hoeft niet te veranderen om ergens thuis te horen. Hij hoeft niet op een zwaan te lijken, niet kleiner te worden en niet te verdwijnen tussen de rest.

Zij hoeft alleen te erkennen wat hij altijd al was.

Want uiteindelijk vond ik niet mijn plek door ergens bij te horen.

Ik vond mijn plek door op te houden mezelf te verlaten.

En door naar binnen te keren en echt te luisteren, begreep ik dat thuis begint daar waar mijn ziel zich herkent.

“Remember that wherever your heart is, there you will find your treasure. Those who follow their hearts discover that the journey itself leads them closer to what they were always searching for. For in the end, what you seek outside you already carries within you.”

Paulo Coelho – The Alchemist